Geschiedenis van het festival.

In de organisatie Economie-Vrouwen-Armoede (EVA) ontstond in de loop van 1994 de wens om iets te gaan doen met politieke smartlappen.

Toenmalig coördinatrice Jeanne van den Heuvel en haar collega Karel Blanksma van DISK Amsterdam/Zaanstreek hadden bij andere bijeenkomsten deze liederen leren kennen en waarderen. Zij wilden hiermee iets doen op landelijke schaal, niet alleen voor de vrouwengroepen maar voor alle groepen van uitkeringsgerechtigden. Langzamerhand kregen de ideeën vastere vorm en in het begin van 1995 werden een aantal EVA-groepen en andere organisaties uitgenodigd om deel te nemen aan een festival onder het motto 'Oplappen door Smartlappen'. Gevraagd werd om op een bestaande smartlapmelodie een eigen tekst te schrijven en die in te studeren.

De respons vanuit de organisaties was behoorlijk groot: er deden zo'n veertien groepen en individuen mee. Op 9 december 1995 trokken ze allemaal naar Almere om muzikaal te strijden voor de overwinning. Op dit eerste festival werd de winnaar door het publiek gekozen. Dat was de groep Mengelmoes uit Dordrecht, die een lied hadden over hun wijk Oud Crispijn. In het lied werd de wil bezongen om in de verloederde oude wijk door samenwerking tussen de verschillende bevolkingsgroepen weer een leefbare woonomgeving te creëren.

Toen Mengelmoes na de prijsuitreiking aanbood om het volgende festival bij hen in Dordrecht te organiseren was meteen (met een knipoog naar Eurovisie!) een traditie geboren: de winnaar organiseert het volgende festival!

Het tweede festival, op 19 april 1997, werd gehouden in De Buitenwacht, thuishonk van Mengelmoes. Daar werd de tweede traditie geboren: de band van Mengelmoes verzorgt de begeleiding van de verschillende deelnemers. De meeste groepen (op een enkele uitzondering na) hebben geen eigen muzikanten, dus werd van de geboden mogelijkheid dankbaar gebruik gemaakt. De multiculturele band onder leiding van Gerrit-Jan van der Kolm zette onder alle deelnemende groepen een stevige begeleiding neer van gitaren, bas, keyboard en drums en af en toe ook accordeon. Dit is tot op heden zo gebleven.

In 1997 won het Landelijk EVA Dienstbodenkoor het festival, dat in dat jaar ook uitgebreid werd gefilmd door VARA'S Middageditie. Een reportage van meer dan zes minuten was het resultaat dat door heel Nederland kon worden gezien. Het winnende lied 'In de C-klasse' ging over de miskenning van het belang van zorgarbeid in huis en wat dat voor vrouwen met een uitkering voor gevolgen heeft.

Omdat EVA geen eigen locatie heeft, werd in overleg met De Buitenwacht opnieuw voor deze plek gekozen voor het volgende festival. Door diverse omstandigheden vond dit pas twee jaar later plaats, op 13 maart 1999. Dat was op die plek de laatste keer tot nu toe, want de toeloop was zo groot dat het gebouw van De Buitenwacht te klein werd. Het festival werd gewonnen door Rotterdam, dus volgende keer naar de Maasstad! De groepen hadden nu de smaak zo te pakken dat het volgende festival het volgende jaar al kwam:

Op 1 april 2000, ja heus, troffen alle groepen elkaar in de Pauluskerk van 'drugsdominee' Ds. Hans Visser, die de mensen aan de onderkant van de samenleving een warm hart toedraagt. Met Mengelmoes weer als stevig fundament onder de zangers en zangeressen was het weer een dag van lachen om tranen. De stressverwekkende, aan een bijstandsvrouw opgedrongen, baan in het lied 'Controleurtje van de arme kant' bezorgde het Landelijk EVA Dienstbodenkoor haar tweede overwinning.

De plaats van handeling voor het festival van 2001 werd Breda, alweer omdat EVA geen eigen gebouw heeft en omdat Breda in Rotterdam tweede wwas geworden. In de Michaëlkerk staken de groepen elkaar weer flink naar de kroon en de jury had er een zware taak aan om de winnaar te benoemen. Er waren drie groepen zo dicht bij elkaar dat ze moesten overzingen om de jury te overtuigen. Deze titanenstrijd werd op het nippertje gewonnen door Rotterdam, dat daardoor weer zou moeten organiseren.

Tweemaal achtereen zoiets organiseren, dat valt niet mee, zeker als de groep net door een zware bezuinigingsronde wordt getroffen. Dat overkwam Rotterdam, maar de helpende hand werd vanuit Den Haag toegestoken. De editie 2002 vond daardoor in de Hofstad plaats op 27 april in Moedercentrum De Framboos. En daar won een Haagse groep, waardoor opnieuw een tweede editie in dezelfde stad zou komen.

Op 26 april 2003 trok het hele circus van deelnemende groepen naar de Laakkapel om daar muzikaal de degens te kruisen. Het was weer een groot feest en de jury moest weer een Salomons-oordeel vellen. Deze keer kwamen De Bezielde Hartjes uit Tilburg als winnaars uit de bus. Hun lied over de met ontslag bedreigde Melkertbaner trok de meeste tranen (van het huilen èn het lachen!) bij jury en publiek. Het volgende festival zal dus weer in het Brabantse land zijn.

Stichting Tilia, die de Bezielde Hartjes onder haar vleugels had, kon in 2004 als organiserende partij geen groepje mensen vinden die samen deel wilde nemen. Omdat het niet leuk is om helemaal niet deel te nemen aan het festival dat je zelf organiseert vaardigde Stichting Tilia de gelijknamige Folkroep uit. De organisatie op 8 mei 2004 was fantastisch volgens veel deelnemers. Maar ook de muziek van Folkgroep Tilia viel bij de jury als beste in de smaak. Daardoor is het festival wederom in Tilburg. Indien Stichting Tilia geen groepje kan formeren voor 23 april 2005 dan zal zij dit jaar buiten mededinging deelnemen aan het festival dat in 2005 zijn 10-jarig bestaan viert. Uiteindelijk gunnen wij een andere groep ook graag eens de kans te winnen en de organisatie ter hand nemen.

Inmiddels zijn er jaarlijks festivals geweest. Zo is het in 2006 gewonnen door Omzien naar Elkaar uit Eindhoven alwaar het AVE-Koor in 2007 het stokje overnam. Samen met Stichting Tilia organiseerden zij in 2008 het festival in Tilburg. Hier won Platform Minima in Goirle die de organisatie ter hand nam en er een mooi festival van maakte in Goirle. Het AVE-Koor won nu wederom omdat zij veel werk had gemaakt van een achterdoek en een kleine act tijdens het lied opvoerden.

Het festival zal dus in 2010 wederom in Tilburg zijn. Door het AVE-Koor wordt er nu alles aan gedaan om het festival nieuw elan in te blazen en naar een hoger plan te tillen.

Voor geïnteresseerden is er de mogelijkheid om de site van 2008 en 2005 te bezoeken.